1395/04/02 16:37

دیابت شیرینی ناگوار

افزایش شیوع چاقی ناشی از شکل نادرست زندگی شهرنشینی وبالا‌رفتن سن جوامع بشری، سرعت ابتلا به بیماری را دیابت در جهان و کشور ما افزایش داده است.

 نگرش پیشگیرانه (که در اولویت است) و درمان برای مبتلایان به این بیماری، به ارائه‌ی مجموعه مقالات در این نشریه منجر گردید.

متاسفانه رشد این بیماری در کشور ما چشمگیرتر بوده و در حال حاضر، حدود 3 میلیون نفر مبتلا گشته و حدود 5 میلیون نفر نیز در معرض ابتلا به این بیماری قرار دارند.

مبتلایان به دیابت بیش از دیگران در معرض ابتلا به اختلالات بینایی، حملات قلبی، قطع‌عضو و نارسایی کلیوی هستند. مطالعات بسیاری نشان داده‌اند که رعایت برنامه‌ی غذایی سالم (که در شماره‌های بعدی بیشتر به آن خواهیم پرداخت)، داشتن فعالیت فیزیکی منظم، کنترل دقیق قند، فشار و چربی خون از بروز این عوارض خطرناک تا حد زیادی جلوگیری می‌کند به طوری‌که بیمار دیابتی می‌تواند زندگی سالم و طول عمر طبیعی داشته باشد. بنابراین برآن شدیم تا در خصوص روش‌های سالم زیستن و پیشگیری و درمان این بیماری ، آموزش‌های گسترده‌ای را در جهت ارتقای سطح دانش شما مخاطبین محترم نشریه و عموم افراد جامعه به ترتیب در شماره‌های بعدی ارائه نماییم.

بدیهی ا‌ست توصیه‌های ذکرشده در این مجموعه مقالات، جایگزین درمان نمی‌باشد و فرد باید برای درمان به پزشک مراجعه نماید. اما رعایت مواردی که در ادامه ارائه می‌گردد مسلما به بهبود شرایط بالینی بیمار، کنترل بهتر بیماری و همچنین تاثیر بهتر درمان‌های دارویی منجر خواهد شد.

اما دیابت چیست؟
دیابت در واقع اختلال تعادل میان میزان تولید و مصرف قند می‌باشد و مهمترین عامل این اختلال، کاهش یا قطع تولید انسولین و یا پاسخ ندادن سلول‌های بدن در ورود قند به داخل سلول است که در هر دو صورت چون قند خون نمی‌تواند وارد سلول‌ها شده و به مصرف برسد، بالا می‌رود. البته در مواردی نادر نیز میزان تولید انسولین و پاسخ‌دهی سلول‌های بدن کاملا طبیعی است ولی ترشح هورمون‌های دیگر نظیر آدرنالین و گلوکاگن و یا هورمون رشد (یا بیماری‌های خاص دیگر که فعلا موضوع بحث نیست) منجر به افزایش غیر‌طبیعی قند‌خون در بدن می‌شود.

قندها (هیدروکربن‌ها) از منابع عمده‌ی تولید انرژی بدن می‌باشند که در بیشتر مواد غذایی وجود دارند. در فرایند گوارش، قندها جذب و از طریق گردش خون به ارگان‌های حیاتی بدن منتقل می‌شود تا سوخت‌و‌ساز در بدن انجام شود. در حدود 90% از انرژی مغز توسط قند تامین می‌گردد.

پس از هضم غذا، حجم زیادی از قند، به گردش خون وارد می‌گردد. به منظور کنترل، انسولین توسط غده‌ی پانکراس در خون ترشح می‌شود. مازاد میزان قند ابتدا در کبد ذخیره شده تا پس از مصرف قند موجود در خون، جهت تغذیه‌ی ارگان‌های بدن استفاده گردد. اگر میزان قند‌خون باز هم بالا باشد، انسولین بیشتری از پانکراس ترشح می‌شود که ورود بیشتر قند به داخل سلول‌ها را (بیش از نیاز سلولی) به دنبال دارد و سلول، به ذخیره و تبدیل این قند اضافی به چربی اقدام می‌نماید.

 در دیابت، به دلیل اختلال در تولید انسولین و یا عدم پاسخگویی سلول‌های بدن در جذب قند موجود در خون،  قند بیمار بالا می‌رود. به عبارتی قند زیادی تولید شده و کمتر مصرف می‌شود که این عامل در بیماران دیابتی، مهمترین علت وارد نشدن به داخل سلول‌ها برای سوخت‌و‌ساز و افزایش قند است. 

دیابت در دو نوع اصلی وجود دارد؛ دیابت نوع 1 که در آن بدن، توانایی تولید انسولین را از دست می‌دهد. عوامل وراثتی و محیطی مانند ابتلا به بیماری‌های ویروسی به میزان نا‌مشخصی در ایجاد آن دخالت دارند. برای این بیماران، تزریق انسولین جزء اصلی درمان می‌باشد.

اما در دیابت نوع 2، معمولا مقدار تولید انسولین کاهش یافته و یا بدن به دلیل چاقی یا عوامل دیگری مثل اختلالات هورمونی و استرس در برابر انسولین تولید شده مقاومت می‌کند. این نوع دیابت، معمولا در افراد بالای 40 سال دیده می‌شود و می‌توان آن را در شروع بیماری با رعایت رژیم غذایی مناسب، ورزش یا در صورت لزوم مصرف قرص مهار کرد. البته بیماران این گروه ممکن است بعد از گذشت چندسال به تزریق انسولین هم نیاز پیدا کنند.

در شماره‌ی آینده در مورد علائم بیماری دیابت، تفاوت‌های دیابت نوع یک و دو، انواع انسولین و مورد مصرف هر کدام به تفصیل خواهیم پرداخت.

 
منابع :شماره سوم نشریه اختصاصی بهبد
آقای دکتر فرزام اسدی راد - پزشک عمومی (عضو انجمن دیابت ایران)