1395/04/02 14:57

سنگ‌های ادراری

یکی از شایع‌ترین بیماری‌های مجاری ادراری می‌باشد که عواملی مانند سن، جنس، ارث، تغذیه، بیماری‌ها و دارو‌ها بر آن تاثیر می‌گذارند. در مردان بیشتر شایع بوده و در رده‌ی سنی 20 تا 50 سالگی دیده می‌شود. آب‌و‌هوا نیز از عوامل مهم در این بیماری است؛ سنگ‌های ادراری در فصول گرم سال بیشتر دیده می‌شوند. نوع آب در تشکیل سنگ اهمیتی ندارد بلکه میزان آبی که فرد در طول شبانه روز مصرف می‌کند دارای اهمیت است. همچنین رژیم غذایی، مصرف نمک زیاد و مواد اگزالاتی (اگزالات‌ها ترکیبات شیمیایی هستند که شکل ظاهری آنها جامد سفید است. در اغلب موارد جنس سنگ‌های کلیه‌ای اگزالات می‌باشد.) شیوع سنگ‌های ادراری را بیشتر می‌کنند.

این بیماری با علایم متفاوتی می‌تواند در هر فرد بروز کند. از حالت بدون علامت تا علایم شدید مانند درد زیاد در پهلو که به کشاله‌ی ران و زیر شکم کشیده می شود. تغییرات ادراری به صورت سوزش و تغییر رنگ آن، حالت تهوع، استفراغ و تب و لرز که موارد اورژانس به حساب می‌آیند.

انواع سنگ:
 تعیین نوع سنگ به انتخاب شیوه‌ی درمان و تعیین رژیم غذایی بیمار کمک زیادی می‌کند.

1) سنگ‌های کلسیمی: بیشترین شیوع را داشته (85-75 %) که به دو گروه کلسیم اگزالات و کلسیم فسفات تقسیم می‌شود.
2) سنگ‌های اسید اوریکی: شیوع آن 10-5 % می‌باشد.
3) سنگ‌های سیستئینی (Cysteine): شیوع 1% 
4) سنگ‌های استرو‌وایتی یا عفونی (Struvite): از منیزیم، آمونیوم و فسفات تشکیل شده و باکتریال هستند. در افراد با عفونت‌های ادراری مکرر ایجاد می‌شود و معمولا خانم‌ها در این دسته قرار می‌گیرند.
5) سنگ‌های شاخ گوزنی: که بیشتر جنبه ی ژنتیکی دارند.

روش‌های درمان:
راه‌های درمان با توجه به سایز و محل قرار‌گیری سنگ، متفاوت است. سنگ‌های کوچک تا حدود 5 میلی‌متر معمولا قابل دفع می‌باشند. بین 10-5 میلی‌متر احتمالا با کمک درمان‌های دارویی نیز دفع می‌شوند. در غیر این صورت باید از روش‌های زیر استفاده کرد:
1)سنگ‌شکن برون‌اندامی (ESWL): شکستن سنگ از طریق امواج صوتی که تکه‌های آن از طریق ادرار طی چند روز دفع می‌شود.
2)سنگ‌شکن درون‌اندامی (TUL): با بیهوشی موضعی یا کامل، ورود اندوسکوپ و خارج کردن سنگ انجام می‌گردد.
3)جراحی و خارج کردن سنگ (PCNL): با بیهوشی کامل، پوست باز شده و سنگ خارج می‌گردد.

نکات کلیدی:
با رعایت موارد زیر می‌توانیم احتمال ایجاد سنگ‌های ادراری را تا حد قابل توجهی کاهش دهیم:
مصرف روزانه‌ی آب به مقدار کافی: 3-2 لیتر، روزانه به طوری‌که برون‌ده ادراری شما 5/2-2 لیتر باشد.
کاهش مصرف نمک، سدیم و پرهیز از مصرف بیش از حد پروتئین حیوانی.
کاهش مصرف مواد غذایی اگزالات‌دار مانند: چای، شکلات، سیب‌زمینی شیرین، سبزی‌های با رنگ تیره، توت‌ها، بامیه، چغندر، نوشابه و ...
این باور اشتباه است که نباید محصولات لبنی در مبتلایان به سنگ کلیه مصرف شود. این افراد باید مقدار کلسیم روزانه‌ی خود را به طور کامل دریافت کنند و مصرف لبنیات به میزان معمول، منعی ندارد.

منابع :شماره سوم نشریه اختصاصی بهبد
خانم دکتر شهرزاد خلج افشار - پزشک عمومی