1394/12/09 10:21

مطالعه صحیح، خستگی کمتر، نتیجه بهتر

در نظام آموزشی کشور ما، جایگاه شیوه‌ی مطالعه، یادگیری و راهبردهای آن، برنامه‌ریزی درسی و ... کم‌رنگ و اثرات احتمالی آن ناشناخته است. امروزه یادگیری و شیوه‌ی مطالعه، به عنوان یک فن تلقی می‌شود و با وجود همه‌ی پیشرفت‌های تکنولوژیکی هنوز یادگیری از راه مطالعه و خواندن کتاب، عمومی‌ترین روش است و بخش بسیار مهمی از یادگیری‌های ما از طریق خواندن کتاب‌ها حاصل می‌شود.

با وجود اینکه برای اغلب ما مطالعه یک وظیفه‌ی اصلی تلقی می‌شود ولی روش مطالعه‌ی فعالانه ای نداریم، کند می‌خوانیم و به اندازه‌ی کافی مطالبی را که می‌خوانیم درک نمی‌کنیم و یا به خوبی به یاد نمی‌آوریم و از همه بدتر اینکه نمی‌دانیم بد می‌خوانیم. این عوامل سبب گریز ما از مطالعه می‌شود.

در ادامه به تعریف یادگیری، حافظه و راهبردهای یادگیری اشاره می‌شود.

تعریف یادگیری و حافظه
یادگیری: تغییری نسبتا دایمی در احساس، تفکر و رفتار فرد است که در نتیجه‌ی تمرین حاصل می‌شود. و نمی‌توان آن را به حالت‌های موقتی بدن مانند آنچه بر اثر بیماری، خستگی یا مصرف داروها پدید می‌آید نسبت داد. پس يادگيري یک تغيير است و اگر ما در جريان آموزش، فعاليتي  انجام دهيم كه منجر به تغيير نشود نمي¬توان آن را يادگيري نامید.
حافظه و یادسپاری: در روان‌شناسی، حافظه یا یادسپاری (Memory) به قابليت مغز در اندوختن، نگه‌داري و يادآوري اطلاعات اطلاق مي‌گردد.
راهبردهای یادگیری (Learning Strategies)
منظور از راهبردهای یادگیری طرح‌های کلی، روش‌ها و فنون ذهنی برای حل مساله و اکتشاف‌هایی برای پردازش اطلاعات هستند. به عبارت دیگر فعالیت‌هایی هستند که عملکرد فرد را آسان می‌کنند.
آيا براي يادگيري درس واقعا بايد 10 بار كتاب را خواند؟ آيا بايد دروس خود را پشت سرهم مروركرد؟ و آيا بايد ده‌ها بار درس را تكراركرد تا ياد گرفت؟ مطمئنا اگر چنين باشد، مطالعه كاري سخت و طاقت فرسا است. اما واقعيت چيزي ديگر است؛ واقعيت آن است كه اين گروه از فراگيران، روش صحيح مطالعه را نمي‌دانند و متاسفانه در مدرسه و دانشگاه هم چيزي راجع به چگونه درس خواندن نمي‌آموزند.
با توجه به مطالب مورد اشاره این سوال مطرح می‌شود که: آیا شما مخاطب عزیز، با تکنیک‌ها و روش‌های مطالعه و شيوه صحيح آن آشنا هستید؟ 
مزایای شيوه‌ی صحيح مطالعه :
1- كاهش زمان مطالعه                                                          2- افزايش ميزان يادگيري 
3- مدت طولاني‌تر نگهداري مطالب در حافظه.                               4- به خاطر‌سپاري آسان‌تر اطلاعات

شرايط مطالعه  
به كارگيري شرايط مطالعه يعني بهره‌وري بيشتر از مطالعه. شرايط مطالعه، مواردي هستند كه با دانستن، به كارگيري و يا فراهم نمودن آنها، مي‌توان مطالعه‌اي مفيدتر با بازدهي بالاتر داشت.
1- آغاز درست: براي موفقيت در مطالعه، بايد درست آغازكنيد.
2- برنامه ريزي: يكي از عوامل اصلي موفقيت، داشتن برنامه منظم است.
3- نظم و ترتيب: اساس هر سازماني به نظم آن بستگي دارد.
4-حفظ آرامش: آرامش ضمير ناخود آگاه را پويا و فعال مي‌كند.
5- استفاده صحيح از وقت: به گفته‌ی بنيامين فرانكلين: «آيا زندگي را دوست داريد؟ پس وقت را تلف نكنيد زيرا زندگي از وقت تشكيل شده است.»
6- سلامتي و تندرستي: عقل سالم در بدن سالم است.
7- تغذيه مناسب: تغذيه‌ی صحيح نقش مهمي در سلامتي دارد.
8- دوري از مشروبات الكلي: مصرف مشروبات الكلي موجب ضعف حافظه مي‌شود.
9 – ورزش: ورزش كليد عمر طولاني است.
10-خواب كافي: خواب، فراگيري و حافظه را تقويت مي‌كند.
11 –درك مطالب: همان مطالبی است که در حافظه‌ی بلند مدت می‌ماند.

روش پس خبا (فنون بهسازی حافظه)
یکی از معروف‌ترین فنون بهسازی حافظه، روش پس خبا نام دارد. این روش بدین منظور ابداع شد که توانایی مطالعه و به خاطر سپردن مطالب درسی را افزایش دهد. نام این روش (پس خبا در فارسی وPQRSTدر انگلیسی) متشکل از حرف اول نام پنج مرحله‌ی آن است. پیش‌خوانی (Preview)، سوال کردن(Question)، خواندن (Read)، به خود پس دادن ( Self- recitation) و آزمودن ( Test). 
مراحل پس خبا
پیشخوانی: در این مرحله، کتاب یا مطلب به‌صورت یک مطالعه اجمالی و مقدماتی مطالعه شود.
سوال کردن:  پس از مطالعه اجمالی موضوعات و نکات اصلی، به طرح سؤال در مورد آنها بپردازید.
خواندن: دقیق و کامل به مطالعه‌ی هر بخش از فصل کتاب بپردازید زیرا هدف فهمیدن کلیات و جزئیات مطالب و نیز پاسخگویی به سؤالات مرحله قبل می‌باشد. در مرحله خواندن برای فهم بهتر مطالب می‌توان از کارهایی مثل یادداشت برداری، علامت گذاری (که بهتر است میزان آن از 10 تا 15 درصد متن تجاوز نکند) و خلاصه نویسی بهره جست.
به خود پس دادن (مرحله تفکر): در این مرحله هنگام خواندن، ساختن سؤال‌ها، و ایجاد ارتباط بین دانسته‌های خود، درباره‌ی مطلب فکر کنید.
در این مرحله باید بدون مراجعه به کتاب و از حفظ به یادآوری مطالب خوانده شده پرداخته شود و بار دیگر به سؤالاتی که خود فرد طرح کرده بود پاسخ دهد. در اینجا باید مطالب آموخته شده را در قالب کلمات برای خود تکرارکند.
آزمون: این مرحله، در پایان هر فصل انجام می‌گیرد. در اینجا به مرور موضوعات اصلی و نکات مهم و نیز ارتباط مفاهیم مختلف با یکدیگر پرداخته و در صورت برخورد با موضوعات مورد اشکال به متن اصلی یا مرجع مراجعه می‌شود. یکی از راه‌های کمک به این مرحله، پاسخگوئی به سوالات و تمرینات پایان فصل است.
روش (پس خبا) بر سه اصل اساسی به‌سازی حافظه استوار است: 
       اول: سازماندهی مطلب                    دوم: بسط معانی مطالب                سوم: تمرین بازیابی

منابع :شماره دوم نشریه اختصاصی بهبد
خانم ویدا احمد خانبیگی- روانشناس