1395/03/25 17:20

شپش بیماری واگیردار و جهانی Pediculus humanus Capitis

شپش موی سر یک بیماری شایع است که عامل ایجاد کننده‌ی آن یک نوع حشره‌ی کوچک شش پا می‌باشد که از خون میزبان تغذیه می‌کند. شپش‌ها به عنوان یک انگل خارجی، دایمی و اجباری محسوب می‌شوند؛ اجباری از این جهت که به جز بدن پستانداران و پرندگان در جاهای دیگر، نمی‌توانند زندگی کنند.
شپش سر، حشره‌ای است که بسیار با محیط، سازگار می‌باشد. به همین دلیل در تمام دنیا وجود داشته و گرفتار شدن به آن محدود به نژاد، منطقه‌ی جغرافیایی یا طبقه‌ی اجتماعی خاصی نیست. بیشترین شیوع در کودکان سنین مهدکودک و دبستان دیده می‌شود.
مطالعه‌ای که در سال 1997 انجام شده بود نشان داد که حدود 25 %  از کودکان مدارس ابتدایی در دنیا به آن آلوده شده‌اند.

نحوه‌ی انتقال:
1- تماس مستقیم افراد سالم با افراد آلوده.

2- استفاده از وسایل شخصی فرد آلوده مانند لباس، کلاه، روسری، شانه، برس، سنجاق سر، پتو، ملحفه و ...
چرخه‌ی زندگی شپش سر:
این حشره به رنگ سفید خاکستری به طول 3 تا 4 میلی‌متر است. نوع ماده‌ی آن کمی بزرگتر می‌باشد؛ در دهان ابزاری جهت مکیدن خون و در پاها چنگک‌هایی برای چسبیدن به مو دارند.
طول عمر حشره‌ی ماده، یک ماه است که طی آن 7 الی 10 تخم می‌گذارد که به ساقه‌ی مو می‌چسبند. تخم‌ها کپسول‌های بیضی شکلی هستند که طی 8 روز، باز شده و نوزاد حشره خارج می‌گردد. این نوزادان در مدت  8 روز بالغ می‌شوند.
حشره‌ی بالغ می‌تواند تا 55 ساعت خارج از بدن میزبان، زنده مانده و پس از آن از بین می‌رود.

علائم ابتلا به شپش سر:
1- خارش پوست سر، گردن و گوش‌ها.
2- بزرگ شدن غدد لنفاوی گردن و تب در صورت ایجاد عفونت ثانویه.
3- مشاهده‌ی شپش یا تخم آن روی موها.
بهتر است موها با یک شانه‌ی ریز‌دندانه‌، روی سینک دستشویی یا وان سفید‌رنگ حمام شانه شود که تشخیص وجود داشتن یا نداشتن شپش آسان‌تر صورت گیرد و پس از آن نیز سینک با آب، شسته شود.
تخم‌ها به صورت دانه‌های سفید رنگی دیده می‌شود که روی ساقه‌ی مو‌ها چسبیده و برخلاف شوره‌ی سر به سختی کنده می‌شوند.
تشخیص بیماری و اطلاع دادن به بیمار یا والدین می‌تواند بسیار ناراحت کننده باشد، چون مرسوم است که این بیماری، در صورت رعایت نشدن بهداشت و پایین بودن سطح اقتصادی – اجتماعی خانواده ایجاد می‌گردد. در حالی‌که چنین نیست و ممکن است با رعایت کامل بهداشت و در طبقات بالای اجتماعی نیز مشاهده شود.

درمان
• رعایت اصول بهداشت فردی
شانه کردن موها به صورت روزانه با شانه‌ی ریز‌دندانه  با مخلوطی از سرکه‌ی سفید و روغن زیتون. تعویض و شستشوی منظم لباس‌ها، روبالشی، ملحفه و ...

شامپوی پرمترین
پس از شستشوی سر با شامپوی معمولی و آبکشی، موها را با حوله، آبگیری کنید. شامپوی پرمترین را مالیده تا تمام موها کاملا به آن آغشته شود. پس از 10 دقیقه آبکشی نمایید. بهتر است 7 تا 10 روز بعد نیز این درمان تکرار شود.
راه‌های مبارزه و پیشگیری

1- درمان صحیح فرد آلوده
2- معاینه‌ی دقیق سایر افراد خانواده و درمان در صورت آلودگی آنها.
3- شستشوی لباس‌ها، ملحفه و روبالشی با آب داغ (130 درجه فارنهایت) و اتو کردن آنها پس از خشک شدن.
4- لوازمی که امکان شستن آنها وجود ندارد را می‌توان در یک کیسه پلاستیکی دربسته به مدت دو هفته قرار داد. 
5- مبلمان، فرش، موکت و تشک با جاروبرقی تمیز شده و کیسه‌ی جاروبرقی دور انداخته شود.
نکته 1: تراشیدن و کوتاه کردن موی سر به شرط آنکه استحمام و شانه‌کردن صحیح و منظم انجام شود ضروری نیست چون کودک از نظر روحی لطمه خواهد دید. 
نکته 2: در صورتی که به محض تشخیص، درمان انجام نشود، لازم نیست از حضور کودک در مدرسه جلوگیری شود. 
نکته 3: به کودک و والدین اطمینان دهید که بیماری، قابل درمان است و با توضیح دادن کامل درباره‌ی بیماری و نحوه‌ی درمان، احساس ناراحتی و شرم را از آن‌ها دور سازید. 
منابع :شماره سوم نشریه اختصاصی بهبد
خانم دکتر مرجان سعیدی - متخصص پوست،مو و زیبایی(عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی البرز)