1395/03/26 10:29

درماتیت آتوپیک چیست؟

درماتیت آتوپیک (اگزمای سرشتی)
درماتیت آتوپیک شایع‌ترین بیماری پوستی عود‌کننده در دوران شیر‌خوارگی و کودکی است. این بیماری 30-10 % کودکان کل جهان را مبتلا می‌کند و اغلب در خانواده‌های دچار بیماری‌های آتوپیک دیگر مانند آسم، رینیت آلرژیک (التهاب حساسیتی مخاط بینی) و آلرژی غذایی اتفاق می‌افتد. شیر‌خواران مبتلا به درماتیت آتوپیک در دوران کودکی در معرض ابتلا به رینیت آلرژیک و یا آسم قرار می‌گیرند.
در افراد سالم، پوست در برابر محرک‌های خارجی، از دست رفتن رطوبت و عفونت به عنوان یک سد محافظتی عمل می‌کند. عملکرد ویژه‌ی پوست به رطوبت کافی، محتوای چربی، پاسخ‌های ایمنی عملکردی و تمامیت آن بستگی دارد. وجود نقص در ساختمان‌های فیزیکی و شیمیایی سد اپیدرمال (لایه‌ی سطحی پوست) به از دست‌رفتن بیش از حد آب، افزایش نفوذ مواد حساسیت‌زا و تجمع میکروبی منجر می‌شود. فیلاگرین یک پروتئین در ساختمان اپیدرم می‌باشد که در 50 % مبتلایان به درماتیت آتوپیک شدید جهش‌های ژنتیکی در خانواده‌ی ژن فیلاگرین شناخته شده است.

علایم
پوست به شدت خشک، بارزترین علامت درماتیت آتوپیک است. خشکی و خارش شدید همچنین تحریک‌پذیری پوست از علایم اصلی این بیماری است.
گاهی خارش آنقدر شدید است که مانع خواب کودک می‌شود. خاراندن و خراشیده‌شدن پوست می‌تواند منجر به ایجاد عفونت ثانویه‌ی پوست گردد. از آنجا که این بیماری دوره‌ای طولانی دارد، آموزش مراقبت از آن بسیار مهم است. درمان و مراقبت پوستی مناسب، علایم و ناراحتی ناشی ازبیماری را به حداقل می‌رساند.

علایم بیماری در شیرخواران، کودکان و بالغین تفاوت‌هایی دارد که به شرح زیر می‌باشد:

شیرخواران
این بیماری ممکن است خیلی زود، حتی از 2 تا 3 ماهگی شروع شود.
شیرخوار دچار خارش شدید به خصوص در شب و تحریک پذیری پوست می‌گردد.
ضایعات در پوست صورت مخصوصا گونه یا هرجای دیگری از بدن ظاهر می‌شوند.
ممکن است حالت تاولی پیدا کرده و ترشح داشته باشند.
برای تسکین خارش، کودک موضع را به بالش، ملحفه یا زیر‌انداز خود می‌ساید یا صورت را چنگ زده و مرتب خود را می‌خاراند.
گاهی کودک به عفونت ثانویه‌ی پوستی ناشی از خارش و خراشیدن پوست دچار می‌گردد.
درگیری ناحیه‌ی پوشک در این ضایعه نادر است.

کودکان
درماتیت آتوپیک بعد از 2 سالگی و قبل از بلوغ، با بثوراتی همراه است که اغلب در ناحیه‌ی چین آرنج و زانوها ایجاد می‌شود.
سایر مناطق مانند گردن، مچ دست و پا، چین بین باسن و پاها ممکن است مبتلا شوند.
خارش و پوسته‌ریزی در محل بثورات دیده می‌شوند.
با طولانی شدن بیماری، روشن‌تر یا تیره‌تر شدن، ضخیم یا چرمی‌شدن پوست ناحیه‌ ناشی از خارش مداوم اتفاق می‌افتد.

بالغین:
حالت شدید این بیماری در بالغین نادر است.  90% افراد تا قبل از 5 سالگی به آن مبتلا می‌شوند. اغلب آنها تا حدی بهبود می‌یابند. با این وجود، 50% کسانی که در کودکی مبتلا می‌گردند تا بزرگسالی نیز درگیر علایم خفیف‌تری خواهند بود.
ضایعات در چین‌های آرنج، زانو و خطوط گردن دیده می‌شود. گاهی سطح وسیعی از بدن را درگیر می‌کند. ولی ممکن است درصورت وگردن واضح‌تر باشد. ممکن است فقط در اطراف چشم‌ها بروز کند و سبب خشکی شدید پوست و خارش مداوم و یا عفونت‌های پوستی شود. در موارد مزمن، پوست نواحی درگیر تیره می‌شود.
بالغینی که در کودکی به درماتیت آتوپیک مبتلا بوده و بهبود یافته‌اند امکان دارد در بزرگسالی دچار پوست خیلی خشک و تحریک‌پذیر، اگزمای دست، اگزمای پلک یا کاتاراکت (آب مروارید) شوند.  
این بیماری نسبت به 30 سال گذشته شیوع بیشتری پیدا کرده است که دلیل آن کاملا مشخص نیست.
از عوامل افزایش ابتلا به این بیماری سابقه‌ی شخصی یا خانوادگی بیماری درماتیت آتوپیک، آسم یا تب یونجه است. بنابراین زمینه‌ی ژنتیکی در آن دخالت دارد.
زندگی شهری به خصوص با هوای آلوده، سرد و خشک خطر ابتلا به بیماری را بیشتر می‌کند.
هرچه سن مادر بالاتر باشد، احتمال وقوع درماتیت آتوپیک بیشتر است. به نظر می‌رسد این بیماری در طبقات بالای اجتماعی شایع‌‌تر ‌باشد.
غذاها به طور مستقیم منجر به بیماری درماتیت آتوپیک نمی‌شوند اما برخی مطالعات نشان داده که حساسیت‌غذایی می‌تواند درماتیت آتوپیک را تشدید کند. (مثل آلرژی به شیر و لبنیات، انواع مغزها، صدف و غذاهای دریایی)

توصیه‌هایی برای بیماران و خانواده‌ها در جهت کنترل علایم و کمک به روند درمان:

لباس پوشیدن: سعی کنید لباس‌هایی که با بدن تماس دارد نخی و لطیف باشد؛ پوشیدن لباس‌های پشمی، نایلونی و درشت بافت پوست را تحریک می‌کند.
لباس‌های تنگ و بسیار گرم مناسب نیستند.
از تماس با دود سیگار و تنباکو پرهیز شود.
درجه حرارت اتاق، مناسب و خنک باشد، گرمای زیاد و رو‌اندازهای متعدد مناسب نیستند.
برای تماس پوست با نورخورشید نه تنها منعی وجود ندارد بلکه به دلیل تقویت سد اپیدرم، مفید نیز هست. رفتن به ارتفاعات و سواحل در تابستان می‌تواند مفید باشد.
استفاده از نرم‌کنندها را در هوای سرد افزایش دهید.

- تغذیه: تغذیه با شیر مادر حداقل تا 4 ماهگی ادامه یابد.
رژیم غذایی، معمولی است مگر اینکه بررسی آلرژی نیاز به حذف یک غذای خاص را تایید کرده باشد.

آلرژن‌های هوایی: وجود مایت و گرد‌و‌غبار در محیط، مضر است. تهویه‌ی مناسب هوای منزل حتی در زمستان ضروری است. گرد‌و‌غبار با دستمال مرطوب پاک شود، جارو برقی کف و مبلمان با جاروی مناسب فیلتر‌دار حداقل هفته‌ای یک بار انجام گیرد.
 پرهیز از اسباب بازی‌های نرم و پرز‌دار در رختخواب مگر اینکه قابل شست‌و‌شو باشند.
 شستن ملحفه‌ها با دمای بالای 55  درجه سانتی‌گراد هر ده روز یک بار. 
استفاده از روکش(Tex-eroG) یا مواد مشابه برای رختخواب و بالش.
پرهیز از نگهداری حیوانات خانگی و خزدار.
در فصل گرده افشانی در هوای گرم و خشک پنجره را ببندید و بیرون رفتن را محدود کنید. شب‌ها، صبح زود یا در هوای بارانی می‌توان پنجره‌ها را باز کرد.

مایت: مایت‌ها یا هیره‌های گرد‌و‌غبار حشرات کوچکی هستند که در فرش‌ها، بالش‌ها و پارچه‌ها و سایر مکان‌های گرمی که  احتمال تجمع غبار وجود دارد زندگی می‌کنند . فضولات این حشرات میکروسکوپی ممکن است باعث بروز آلرژی یا شعله‌ورشدن علایم آسم شود.
منابع :شماره سوم نشریه اختصاصی بهبد
خانم دکتر مرضیه توکل - فوق تخصص آسم و آلرژی کودکان(عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی البرز)