محصولات تراریخته ، مفید یا زیان آور


لازم است ، محصولات تراریخته ، واردات، کشت و توسعه این محصولات،از سوی دستگاه های مسئول با دقت و وسواس بررسی شود.از این­رو تا زمانی که بی‌خطر بودن این محصولات به‌طور قطع به نتیجه نرسیده است، نباید رهاسازی و به‌ویژه کشت این محصولات مجاز گردد؛ البته بسیاری از نتایج علمی، وجود خطرات فراوان این محصولات را اثبات کرده‌اند.

از دیر باز تولیدکنندگان محصولات کشاورزی، جهت بهینه سازی محصولات با روش‌های مختلف تلاش نموده‌اند؛ ولی این روش‌ها همواره در طبیعت رخ می‌داد و ممکن بود حتی به خودی خود رخ دهد؛ مثل پیوند محصولی با محصول دیگر. اما با پیشرفت علم در زمینه ژنتیک و دسترسی به ماهیت ذرات که همان ژن محصول است، بشر توانست تغییرات مورد نظر خود را در ژن بذرهای محصولات کشاورزی ایجاد نماید؛ تا جایی که بتواند مثلاً گیاهی را که هرگز در شرایط عادی نمی‌تواند در زمین شور کاشت شود، تولید کند. به این محصولات، تراریخته گفته می‌شود.

ذرت، سویا، روغن کلزا و پنبه، چهار محصولی است که به صورت تراریخته در دنیا تولید می‌شوند. پیش از این، مصرف این مواد غذایی در کشور زیاد نبود؛ ولی شاید امروزه به یکی از مهم‌ترین محصولات مصرفی خانوار تبدیل شده باشند.

محصولات تراریخته یا تغییر ژن یافته، محصولاتی هستند که کارشناسان با دست‌کاری که روی ژنتیک آن انجام می‌دهند، یک خصوصیت ویژه را در محصول ایجاد یا یک خصوصیت را حذف می‌کنند که این تغییر هرگز در طبیعت رخ نمی‌دهد؛ به عنوان مثال پروتئین‌هایی داخل محصول ایجاد می‌کنند که خاصیت آفت‌کشی دارد و این سموم باعث می‌شود که به­عنوان نمونه کرم ساقه برنج از بین برود.

در نگاه اول، این پیشرفت بسیار مفید بود؛ زیرا بشر توانست تولید محصولات کشاورزی را بوسیله بذرهای تراریخته افزایش دهد و ادعا کند گامی جهت کاهش گرسنگی برداشته است. از آنجا که این بذرها در هر محیطی که انسان اراده می‌کرد و با هرگونه ویژگی مورد نظر، به عمل می‌آمد، تولید آنها در کشورهایی که فقر تغذیه‌ای وجود داشت، گسترش یافت؛ تا جایی که کشورهای آمریکای لاتین به بزرگترین مزارع کشت محصولات تراریخته، تبدیل شدند.

این پیشرفت علمی، امیدهایی جهت احقاق حقوق مردم در  راستای دسترسی به مواد غذایی ارزان‌تر ایجاد نمود؛ اما پس از مدت اندکی، این پیشرفت به‌دلیل عدم توجه به مخاطرات آن، با پرسش­های بزرگی مواجه شد؛ نظیر اینکه محصولات تراریخته برای انسان تا چه حد مفید بوده و چه خطراتی ممکن است برای انسان و محیط زیست او فراهم کند؟

حقایقی پیرامون محصولات تراریخته

پس از گزارش‌هایی که پیرامون بیماری‌های مشاهده شده در بدن مصرف‌کنندگان محصولات تراریخته، به‌ویژه در مناطقی که این محصولات کاشت می‌شد، می‌رسید و همین طور آمار میزان بالای مصرف سموم در مزارعی که این

 محصولات کاشت شده بود ، در تمام دنیا نگرانی‌هایی پیرامون این محصولات و عوارض آن‌ها بوجود آمد؛ تا آنجا که در اکثر کشورهای اروپایی، ابتدا قوانینی وضع شد تا از واردات و همچنین کاشت این محصولات، جلوگیری شود و همزمان آزمایش‌های مختلفی روی این محصولات و عوارض آنها روی حیوانات آزمایشگاهی آغاز گردید.

یک آکادمی آمریکایی، با استناد به مطالعات صورت گرفته بر حیوانات، تأثیرات این اصلاحات ژنتیکی را روی ارگان‌های صدمه‌دیده، اختلالات دستگاه گوارش و دستگاه ایمنی بدن، افزایش سرعت پیر شدن و ناباروری عنوان کرد. همچنین مطالعات انسانی نشان ‌داد که چگونه اصلاحات ژنتیکی GM مواد غذایی، می‌تواند موادی در درون بدن انسان باقی گذارد که باعث مشکلات طولانی‌مدت خواهد شد.

طبق گزارش‌های این آکادمی، به‌ عنوان‌مثال، ژن‌های داخل سس سویا، می‌توانند به دی. ان. ایِ باکتریِ زنده درون بدن انسان منتقل شوند؛ همچنین اصلاحات ژنتیکیِ درون‌ِ دانه ذرت، سم حشره‌کشی تولید می‌کند که در خون زنان باردار و جنین آن‌ها یافت شده است.

از بذرهای تراریخته، كار خاصی برنمی‌آید (بازده خاصی ندارند). آنها یا همچنان در برابر علف‌كش‌ها مقاوم هستند و یا حشره‌كش‌های خاص خود را تولید می‌كنند؛ این مطلب به معنای این است که سموم از این راه به زمین‌های كشاورزی وارد می­گردند. تركیب این دو ویژگی در یك بذر با مهندسی ژنتیكی (stacked events) به مرور افزایش پیدا كرده است. آنها در حال حاضر ٣٣ درصد‏ از گیاهان تراریخته را تشكیل می‌دهند.

برخی از دانشمندان و مراکز علمی بذرهای تراریخته را عامل گسترش سرطان می‌دانند. دکتر عمرانی عضو هیأت رئیسه انجمن ارگانیک ایران و عضو هیأت رئیسه اتحادیه ملی محصولات کشاورزی، در مورد مشکلات تولید محصولات تراریخته می‌گوید:«بیش از 90 درصد محصولات، اکنون حاوی ژن مقاومت به علف‌کش‌ها هستند. کمیته مشترک سازمان جهانی بهداشت و فائو بر مبنای اظهار نظر انجمن بین‌المللی تحقیقات سرطان‌ به این نتیجه رسیده‌اند که علف‌کشِ‌ِ غالب در محصولات تراریخته، یعنی گلایفوسیت، سرطان‌زاست؛ در حالی که از زمان تجاری شدن محصولات تراریخته در سال 1996 تاکنون، مصرف این علف‌کش پانزده برابر افزایش یافته است.»

وی معتقد است:«این به معنی مخاطرات فراوان سلامت و زیست محیطی است؛ زیرا ماده‌ای که باعث سرطان می‌شود، بیماری‌های دیگری مانند آلزایمر،‌ اوتیسم، افزایش سرطان‌های گوارشی و عملکرد منفی غدد بدن را نیز ایجاد می­کند. افزایش این بیماری‌ها در کشور آمریکا همگام با افزایش تولید محصولات تراریخته، رشد معنی‌داری داشته است. استفاده از علف‌کش‌ها در گیاهان تراریخته مقاوم به علف‌کش، باکتری‌های خاک را از بین برده و روند تجزیه بقایای موجودات و تثبیت کربن و نیتروژن اتمسفری را با مشکل مواجه کرده و خاک را به یک توده فیزیکی بی‌‌خاصیت تبدیل می‌کند.»   

جایگاه این محصولات در کشور ما چگونه است؟

دکتر مسعود توحیدفر عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی گفت: «سالانه به طور متوسط 27 هزار تن سموم کشاورزی به ارزش 49 میلیون و 42 هزار و 100 دلار در کشور مصرف می‌شود که با کشت محصولات تراریخته، ضمن کاهش مصرف سموم، از خسارات آفات جلوگیری و محصولات سالمِ عاری از بقایای سموم کشاورزی تولید خواهد شد.»

ایشان همچنین اظهار داشتند: «به طور میانگین 14 تا 25 درصد از محصولات کشاورزی در جهان توسط آفات از بین می­رود و متأسفانه سموم کشاورزی به عنوان رایج‌ترین راه جلوگیری از این خسارات، شناخته شده است. به طور متوسط سالانه 27 هزار تن سم کشاورزی در کشور مصرف می‌شود که سهم هر فرد در مصرف سموم کشاورزی، 400 گرم است.»

عضو هیأت علمی دانشکده فناوری‌های نوین دانشگاه شهید بهشتی تأکید کرد: «سموم کشاورزی می‌توانند به عنوان یک راه حل سریع برای جلوگیری از این صدمات باشد؛ اما اثرات سوء ناشی از مصرف دراز مدت آن‎ها بر سلامت انسان و یا محیط زیست نیز قابل تأمل است. استفاده از سموم کشاورزی با وجود کنترل موقت خسارات، همواره مضراتی را به دنبال دارد؛ از مهمترین این خسارات می‌توان به آلودگی محیط زیست و به خطر افتادن سلامت انسان‌ها اشاره داشت.»

وی، ایجاد مقاومت در آفات، نابودی حشرات مفید و موجودات غیر هدف، آلودگی منابع آبی و خاک، بروز مسمومیت و انواع بیماری‌های صعب العلاج را از دیگر معایب ناشی از مصرف سموم کشاورزی عنوان و تصریح کرد: «سرطان، سومین عامل مهم مرگ و میر بعد از بیماری‌های قلبی و تصادفات در ایران به شمار می‌رود. مطالعات متعددی مبنی بر وجود رابطه مشخص بین مصرف سموم کشاورزی و ایجاد سرطان انجام شده، به طوری که شمارِ مبتلایان به سرطان در ایران 70 هزار نفر در سال برآورد شده که یک سوم آنها مربوط به سموم شیمیایی است.»

قوانین کشور ایران در مورد محصولات تراریخته

متأسفانه قوانین و مقررات ایران پیرامون این محصولات بسیار اندک است و فقط یک قانون مستقل در این رابطه وجود دارد؛ آن هم قانون ایمنی زیستی کشور و پروتکل ایمنی زیستی کارتاهنا که در تاریخ 29/5/1382 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است. این قوانین نیز نارسایی‌های زیادی دارند.

قانون ایمنی زیستی کشور بیش­تر بر این موارد تأکید دارد:

صدور، تمدید و لغو مجوز فعالیت در امور مرتبط با فناوری زیستی جدید؛ با رعایت قوانین مربوط به هر دستگاه و ضوابط ایمنی زیستی موضوع ماده (3) این قانون برعهده دستگاه‌های اجرایی ذی‌صلاح به شرح ذیل است:

الف– وزارت جهاد کشاورزی در امور مرتبط با تولیدات بخش کشاورزی و منابع طبیعی؛

ب –  وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در امور مرتبط با ایمنی و سلامت مواد غذایی، آرایشی،  بهداشتی و مواد پزشکی؛

ج _ سازمان حفاظت محیط زیست در امور مرتبط با حیات وحش و بررسی و ارزیابی مخاطرات زیست محیطی بر مبنای مستندات علمی ارائه شده توسط متقاضی.

البته در رابطه با محصولات تراریخته کشاورزی، می­توان گفت هر سه دستگاه پیش­گفته در بررسی مخاطرات این محصولات مسئول هستند؛ ضمن آن که طبق ماده ۷ این قانون، بایستی مقررات برچسب‌گذاری محصولات رعایت گردد.

 دکتر علی کرمی استاد ژنتیک که از منتقدان رهاسازی بدون دقت محصولات تراریخته است، در گفتگویی اذعان می­دارد: «با فناوری ژنتیک مخالف نبوده و برعکس مدافع این علم است؛ ولی تاکید می‌کند متأسفانه از این علم به‌درستی در بخش گیاهی استفاده نشده است.»

وی در این‌باره و در مورد تفاوت فرآیند طی شده در یک داروی نو ترکیب (که همان اصلاح ژن شده است)، با یک گیاه تراریخته می‌گوید: «در تهیه یک داروی نوترکیب، مثلاً هورمون رشد یا انسولین یا داروهای دیگر، ژن مسئول آن در انسان، با روش‌های مهندسی ژنتیک در یک فرایند بسیار دقیق، وارد یک مخمر یا سلول شده و پس از تولید و خالص‌سازی، بعد از گذشت از چهار تا پنج مرحله آزمایش بسیار دقیق، به بازار وارد می‌شود؛ ابتدا آن را در آزمایشگاه روی حیوانات تست می‌کنیم تا مطمئن شویم خطری ندارد؛ بعد بررسی‌های انسانی را داریم که خودش سه فاز دارد؛ ابتدا در جمعیت‌های کوچک و بعد در جمعیت های بزرگتر. گاهی چندین سال طول می‌کشد که دارو از آزمایشگاه به داروخانه برسد. آیا شما در گیاه هم این ارزیابی‌ها را انجام دادید؟ به علاوه داخل جعبه هر دارو، در یک برگه درباره مشخصات، ترکیبات، موارد مصرف و از همه مهم‌تر عوارض احتمالی آن با جزئیات کامل وجود دارد و مصرف‌کننده آن را مطالعه می‌کند؛ آیا در محصولات تراریخته هم این‌طور است؟ بسیاری از مردم ایران اطلاع ندارند که سال‌هاست برنج، ذرت، سویا، روغن‌ها و انواع محصولات واجد ترکیبات تراریخته را مصرف می‌کنند؛ چرا اطلاع ندارند؟ چون این محصولات برچسب تراریخته ندارد؛ درحالی که در اکثر کشورهای اروپایی محصولات تراریخته برچسب دارند.»

به نظر می رسد سازمان های مسئول شامل: وزارت بهداشت و درمان ، وزارت جهاد کشاورزی و سازمان حفاظت محیط زیست لازم است وسواس و سخت گیری بیشتری بر تولید و کشت محصولات تراریخته نظارت کنند و در مقابل هرگونه  سو استفاده یا گریز از قانون با تمام قدرت ایستادگی کنند.

تحریریه نشریه بهبد

نویسنده

حامد

لورم ایپسوم متن ساختگی با تولید سادگی نامفهوم از صنعت چاپ و با استفاده از طراحان گرافیک است. چاپگرها و متون بلکه روزنامه و مجله در ستون و سطرآنچنان که لازم است و برای شرایط فعلی تکنولوژی مورد نیاز و کاربردهای متنوع با هدف بهبود ابزارهای کاربردی می باشد. کتابهای زیادی در شصت و سه درصد گذشته، حال و آینده شناخت فراوان جامعه و متخصصان را می طلبد تا با نرم افزارها شناخت بیشتری را برای طراحان رایانه ای علی الخصوص طراحان خلاقی و فرهنگ پیشرو در زبان فارسی ایجاد کرد.

نظر دادن

درباره ما

متن درباره ما

بیشتر بخوانید

خبرخوان توییتر

We use cookies to improve our website. By continuing to use this website, you are giving consent to cookies being used. More details…