سه شنبه, 02 مرداد 1397 04:30

فرزندان بیش فعال

اختلال بیش فعالی - نقص توجه (ADHD) یک اختلال روان­پزشکی است که کودکان پیش دبستانی، دبستانی، نوجوانان و بزرگسالان سراسر جهان را مبتلا کرده و مشخصه­ی آن، الگوی کاهش پایدار توجه و افزایش تکانش گری و بیش فعالی است.

كودكانی كه اين تشخيص برای آن­ها در دوران كودكی انجام شده، در مقايسه با افراد هم­سن خود در سه دهه­ی بعد، پيامدهای منفی بیش­تری در حوزه­های آموزشی، شغلی، اقتصادی و اجتماعی دارند.

با وجود آن­که اختلال بیش فعالی- نقص توجه بیماری است که نقش توارث در آن روشن شده است امّا تأثیر وجود والدی مبتلا به همین اختلال بر شدت مشکلات کودک همچنان ناشناخته باقی مانده است. مطالعات قبلی حاکی از بالا بودن میزان این اختلال در والدین است. بزرگسالان مبتلا به اختلال بیش فعالی- نقص توجه، مشکلات زیادی را تجربه می­کنند که شکست­های مکرر تحصیلی، تغییرات متعدد شغل، مشکلات زناشویی و طلاق از آن جمله­اند. محیط خانواده، نقش مهمی در شکل­گیری تظاهرات و پیامدهای این بیماری دارد.

تا 70% كودكان دچار ADHD واحد ملاك­هاي يك اختلال روان­پزشكی همراه، از جمله اختلال يادگيری، اختلالات اضطرابی، ‌اختلالات خلقی،‌ اختلالات سلوک ‌و اختلالات مصرف مواد را نیز دارا هستند.

با توجه به پژوهش­های انجام شده، نوجوانان مبتلا، با احتمال بيش­تری از مدرسه اخراج می­شوند و تحصيلات کم­تری دارند و نیز در اوایل بزرگسالی با احتمال بيش­تری دچار پيامدهای منفی روان­پزشكی مانند اختلالات ضد اجتماعی، ‌سوء مصرف مواد، مشکلات خلقی و اضطرابی می­شوند .

به همین دلیل و به­دلیل گستردگی مطلب، ابتدا در مورد اختلال بیش فعالی- نقص توجه در کودکان در این شماره از مجله صحبت می­کنیم و سپس به بحث در مورد این اختلال در نوجوانان و بزرگسالان که مطلب بسیار جذابی است در شماره­های آینده می­پردازیم.

اختلال بیش فعالی - نقص توجه در کودکان:

طبق جدول تشخیص­گذاری، بايستی چندين علامت بی توجهی يا بيش فعالی – تكانش گری تا سن 12 سالگی خود را نشان دهد. انواع این اختلال تظاهرات مختلفی دارد:

  • تظاهر عمدتاً بی توجهی.
  • تظاهر عمدتاً بيش فعال / تكانشی.
  • تظاهر مرکب یعنی هر دو تظاهرات.

اختلال بيش فعالی - نقص توجه با علائم نقص توجه، تكانش گری و پرتحركی همراه است كه می­تواند تأثيرات منفی زيادی بر فرد و خانواده داشته باشد.

همه­گيرشناسی:

ميزان بروز ADHD (اختلال كم توجهی- بيش فعالی) در 8-7 درصد كودكان مدارس ابتدايی وجود دارد. طبق مطالعات، ADHD تقريباً در 5/2 درصد بزرگسالان وجود دارد. ميزان ADHD در والدين و خواهر و برادرهای كودكان مبتلا به اين اختلال 2 تا 8 برابر شايع­تر از جمعيت عمومی است و شیوع آن در پسرها 2 تا 9 برابر دخترهاست.

سبب­شناسی:

ADHD عمدتاً منشاء ژنتيک دارد و ميزان توارث آن حدود 75% است. از طرفی اختلالاتی در مواد شیمیایی موجود در سیستم عصبی مانند دوپامین و نور اپی نفرین و نیز اختلالاتی در فعالیت الکتریکی مغز در مواردی از مبتلایان به بیش فعالی، دیده شده است. در برخی موارد عوامل مؤثر در بروز ADHD ممكن است شامل مواجهه با مواد سمی در دوره پيش از تولد، زودرس بودن، تهاجم مكانيكی پيش از تولد به دستگاه عصبی جنين باشد.

باید توجه داشت که عوامل روانی - اجتماعی مانند سوء رفتار مزمن شديد، ‌بدرفتاری و غفلت با برخی علائم رفتاری همراهند كه با ADHD همپوشانی دارند. از جمله ضعف توجه و ضعف كنترل تكانه.


 

تشخيص:

بيش فعالی ممكن است در بعضی موقعيت­ها (مثلاً در مدرسه) مشاهده شده و در موقعيت­های ديگر (مثلاً مصاحبه چهره به چهره و تماشای تلويزيون) ديده نشود و ممكن است در فعاليت­های سازمان يافته خوشايند (ورزش) كم­تر خود را نشان دهد ولی تشخيص اين اختلال ايجاب می­كند كه علايم مخرب و مداوم بيش فعالی - تكانش گری يا نقص توجه، حداقل در دو زمينه مختلف تخريب ايجاد كرده باشد، برای مثال بسياری از كودكان دچار ADHD در خانه و مدرسه مشكلاتی دارند.

ساير خصوصيات مشخص­كننده ADHD، ميدان توجه كوتاه و حواس پرتی است. در مدرسه، كودكان مبتلا به اين اختلال قادر به انجام دستورالعمل­ها نبوده و نيازمند توجه بيش­تری از سوی معلمين هستند. آن­ها در خانه اغلب از خواسته­های والدين پيروی نمي­كنند و ممكن است برای تكميل تكاليف نسبتاً ساده، لازم شود والدين چند بار به آن­ها گوشزد كنند. اين كودكان، تكانشی عمل می كنند و دچار بی­ثباتی هيجانی بوده و تحريک­پذير و انفجاری هستند.

كودكانی كه بيش فعالی ويژگی عمده­ی آن­هاست بيش­تر برای درمان ارجاع می­شوند تا كودكانی كه علامت عمده­ی آن­ها كم­توجهی است. در كودكانی كه دچار نوع عمدتاً بيش فعالی - تكانشی يا نوع مركب هستند نسبت به كودكان مبتلا به نوع عمدتاً بی توجه، احتمال اين­كه با گذشت زمان تشخيص ثابتی داشته باشند، بيش­تر است و بيش­تر هم به­طور همزمان دچار اختلال سلوک می­شوند.

به کمک سابقه تحصيلی و گزارش معلمين، می­توان تعيين كرد كه مشكلات یادگیری و رفتار كودک در مدرسه عمدتاً ناشی از ناتوانی در حفظ توجه يا به­علّت نقصان در درک مطلب درسی ايجاد شده است. ارزيابی نحوه ارتباط كودک با برادر و خواهرها، ‌همسالان، بزرگسالان و فعاليت­های آزاد و سازمان يافته سرنخ­های با ارزشی از وجود ADHD را فراهم می­كنند.

خصوصيات بالينی:

اختلال ADHD ممكن است در دوران شيرخواری آغاز شود، هر چند به­ندرت تا قبل از دوره نوپايی تشخيص داده می­شود شيرخواران مبتلا به اين اختلال در گهواره فعالند، خواب كمی دارند و زياد گريه می­كنند.

در مدرسه، كودكان مبتلا به ADHD ممكن است به­سرعت پاسخ دادن به سؤالات امتحانی را شروع كنند امّا پس از جواب دادن يكی دو سؤال دست از فعاليت بردارند. ممكن است نتوانند منتظر نوبت خود بشوند و بخواهند به­جای هر كس ديگر جواب دهند. در خانه نيز قادر نيستند حتّی برای چند لحظه، خاموش باشند. رفتار تكانشی و ناتوانی آن­ها برای به تعويق انداختن ارضاء خود از خصوصيات مشخص آن­هاست. چنين كودكانی اغلب مستعد حادثه هستند.

خصوصياتی كه بيش از همه ذكر می­شود به ترتيب شيوع عبارت­اند از: بيش فعالی، ‌كم­توجهی (ميدان توجهی كوتاه، حواس پرتی، درجاماندگی (Perseverance) ناتوانی برای تمام كردن تكليف، تمركز ضعيف) تكانش گری (اقدام قبل از انديشيدن، تغييرات ناگهانی فعاليت، ‌ضعف سازمان­دهی و از جا پريدن در كلاس) اختلال حافظه و تفكر، ناتوانی های اختصاصی يادگيری، نقايص گفتاری و شنيداری می باشند. ‌ويژگی­های همراه اغلب عبارت­اند از:‌ نقصان حركتی ادراكی، ‌بی ثباتی هيجانی و اختلال رشد هماهنگی. درصد قابل ملاحظه­ای از كودكان مبتلا به ADHD، علايم رفتار پرخاشگری و نافرمانی را نشان می دهند. مشكلات مدرسه،‌ هم در زمينه­ی مسائل رفتاری و هم در زمينه­ی مسائل يادگيری اغلب همراه با ADHD وجود دارد.

كودكان و نوجوانان مبتلا به اختلال بيش فعالی- نقص توجه، مهارت­های اجتماعی پايين، مشكلات يادگيری و رفتارهای ايذايی دارند كه می­تواند موجب ایجاد اعتماد به نفس پايين، روابط مختل و مشكلات تحصيلی در آن­ها شود. اين كودكان در 30-10% موارد مبتلا به اختلال يادگيری نیز هستند و با احتمال بيش­تری از خدمات درمانی برای رفع اين مشكلات تحصيلی استفاده می­كنند. برخی مطالعات نشان­دهنده­ی نمرات کم­تر در خواندن و رياضی است كه می­تواند منجر به تكرار پايه شود.

بررسی آزمايشگاهی:

آزمون­های شناختی مفيد برای تأييد بی­توجهی و تكانش گری شامل انجام مستمر يک تكليف است. در اين تكليف كامپيوتری، از كودک خواسته می شود هر بار كه زنجيره­ی مشخصی از حروف يا ارقام روی تابلو روشن می شود، دكمه­ای را فشار دهد. كودكان دچار كم توجهی، اشتباهات حذفی مرتكب می شوند (يعنی موقع ظاهر شدن زنجيره، دكمه را فشار نمی دهند) تكانش گری با اشتباه ارتكابی تظاهر می­كند كه در آن حتّی وقتی زنجيره مطلوب هنوز روی صفحه ظاهر نشده است،‌ كودک نمی­تواند در مقابل وسوسه­ی فشردن دكمه مقاومت كند. اين روش يک ابزار تشخيصی اختصاصی برای ADHD نيست امّا در مقايسه با عملكرد كودک قبل و پس از درمان دارويی (به­خصوص در دوزهای مختلف) مفيد است.

سير و پيش آگهی:

سير ADHD بسيار متغير است، علايم در 80-60 درصد موارد تا نوجوانی و در 60 درصد موارد تا بزرگسالی ادامه می­يابند. در 40 درصد، مابقی ‌علايم در زمان بلوغ يا اوايل بزرگسالی فروكش می­كنند. در برخی موارد پرتحركی برطرف می­شود ولی كاهش ميدان توجه و مشكلات كنترل تكانه باقي می­ماند. پرتحركي معمولاً نخستين علامتی است كه برطرف می­شود. ADHD معمولاً در اواسط كودكی فروكش نمی­كند. پايداری اختلال را می­توان از روی سابقه­ی خانوادگی اختلال،‌ حوادث منفی زندگی، همراهی علايم سلوک، افسردگی و اختلالات اضطرابی پيش­بينی كرد، احتمال بهبود قبل از سن 12 سالگی كم است. اگر بهبودی روی دهد معمولاً بين 12 تا 20 سالگی است.

بهبود ممكن است با زندگی نوجوانی و بزرگسالی پربار، روابط بين فردی رضايت­بخش و يادگارهای معدودی از اختلال‌ همراه باشد ولی اكثر بيماران مبتلا، بهبود نسبی پيدا كرده و مستعد رفتار ضد اجتماعی، ‌اختلالات مصرف مواد و اختلالات خلقی هستند. مشكلات يادگيری معمولاً در سراسر عمر ادامه می­يابد.

تقريباً در 60 درصد موارد، علايم تا دوران بزرگسالی دوام می­آورند. در افراد مبتلا ممكن است بيش فعالی كاهش يابد ولی همچنان تكانشی و مستعد حادثه باقی بمانند. هر چند پيشرفت­های تحصيلی و آموزشی اين افراد پايين­تر از ساير افراد است ولی سابقه­ی اشتغال اوليه­ی آن­ها از كسانی كه تحصيلات مشابه دارند متفاوت نيست.

حرف آخر:

آن­چه که مسلم است این اختلال قابل درمان است و برای معالجه­ی آن و پیشگیری از بروز عوارض و تبعات ناشی از این اختلال نباید لحظه­ای درنگ کرد. درمان آن با روش­های ساده دارویی و مشاوره­ای تحت نظر روان­پزشک و روان­شناس می­باشد.

خوانندگان عزیز در صورت تمایل می­توانند برای کسب اطلاعات بیش­تر، سؤالات خود را با دفتر مجله در میان بگذارند تا در شماره­های بعد به آن­ها پرداخته شود.

محبوبه بیهقی متخصص اعصاب و روان 

نظر دادن

درباره ما

در عصری که با انفجار اطلاعات مواجه هستیم و دهکده جهانی را پشت سر گذاشته و «رسانه خود پیام» محسوب می شود با توجه به این بینش، هولدینگ بهبد بر آن شد تا برای حضور قدرتمند و تاثیر گذاری در دنیای پیرامونی خود با استفاده از رسانه و ابزارهای نظیر ماهنامه، تارنما و دنیای مجازی اعلام حضور داشته باشد. بدون شک یکی از مباحث مهم در ارتباطات، افکار عمومی و تاثیر بر آن می باشد...

بیشتر بخوانید

اطلاعات تماس

We use cookies to improve our website. By continuing to use this website, you are giving consent to cookies being used. More details…