پنج شنبه, 07 تیر 1397 04:30

درباره لیزر بیشتر بدانیم

امروزه کمتر محفل علمی یا پزشکی وجود دارد که در آن از لیزر، سخنی به میان نیاید؛ نیز کمتر پزشکی است که در طول روز با پرسشی از جانب بیماران خود درباره لیزر مواجه نشود؛ اما مشاهده شده که به دلیل کمبود اطلاعات در مورد لیزر پزشکی و به‌خصوص لیزر درمانی، گاهی از آن به‌عنوان یک فنِ بدون تأثیر مثبت و یا برعکس یک روش درمانی با اثرات جادویی یاد می‌شود.

در صورتی که اگر به لیزر پزشکی نیز همچون سایر علوم، به‌صورت علمی نوین بنگریم، آنگاه می‌توان از این علم گسترده، به‌خوبی بهره جست.

تمام موجودات زنده، برای ادامه حیات خود نیاز به غذا، هوا و نور دارند و این تنها گیاهان و موجودات فتوسنتزکننده را شامل نمی‌شود، بلکه در تمامی انواع موجودات این نیاز وجود دارد. عکس‌العمل نور با بافت حیوانی واکنش ناشناخته‌ای نیست؛ به‌طوری‌که می‌توان برای نمونه به واکنش فوتون‌های نوری با مولکول ردوپسین در شبکیه چشم اشاره کرد که منجر به ایجاد و انتقال ایمپالس عصبی شده و درنهایت ، حس بینایی را به وجود می‌آورد. از موارد دیگر، فعال شدن ویتامین D3 در اثر نور یا تبدیل بیلی‌روبین غیرمحلول در آب به نوع محلول در آب توسط اشعه UV است. پاسخ بیولوژیک بافت حیوانی به نور، سال‌ها قبل از ساخت اولین دستگاه لیزر (1960) توسط دکتر الکساندر گورویچ در سال 1923 کشف شد؛ او واکنش‌پذیری و تأثیر سلول‌ها از یکدیگر توسط بیوفوتون‌های ساطع‌شده از هسته و بیوپلاسم سلولی را متوجه گردید. وی این پدیده را photobioinduction یا «القای نوری حیات» نام نهاد. پدیده‌ای که روند رشد را در سلول تحریک می‌کند.

لیزر به معنای تقویت نشر نور برانگیخته است و از حروف اول این کلمات ساخته شده است:

Laser = Light Amplification by the Stimulated Emission of Radiation

ایده اولیه تولید لیزر، توسط نابغه قرن بیستم آلبرت انیشتین در سال (1928) مطرح شد. او برای اولین بار به موضوع پرش کوانتومی اشاره کرد که پایه و اساس شکل‌گیری لیزر در سال‌های بعد گردید. هنگامی که اتم از یک منبع خارجی انرژی دریافت می‌کند، الکترون با گرفتن انرژی (جذب فوتون) از تراز پایین، به تراز بالاتر منتقل می‌شود؛ این الکترون هنگام بازگشت از مدار تحریکی به تراز پایین‌تر، انرژی دریافتی خود را به‌صورت ایجاد فوتون از اتم ساطع می‌کند که انرژی آن معادل اختلاف ترازهای انرژی مذکور است. حال اگر این برگشت به تراز اولیه و ایجاد فوتون، بدون دخالت عوامل خارجی صورت پذیرد، نشر خودبه‌خودی نامیده می‌شود که در آن هیچ‌گونه ارتباطی بین فوتون‌ها وجود نداشته و فوتون‌ها مستقل از هم رفتار می‌کنند. در این حالت فوتونِ حاصل، به‌طور تصادفی در هر جهتی در فضا می‌تواند انتشار یابد؛ اما در نشر برانگیخته الکترون، به علت اثر القا (و نه به‌طور خودبه‌خودی)، از تراز بالاتر به تراز پایین‌تر منتقل می‌گردد؛ بنابراین فوتون به دست آمده، به‌طور کامل مشابه با فوتون اول خواهدبود که به آن «نشر برانگیخته» گویند. فوتون ایجاد شده در این حالت به­کلی نظیر فوتون اولیه بوده و فوتون‌های حاصل از نظر انرژی، طول‌موج، فرکانس و فاز، شبیه یکدیگر هستند و در یک جهت، انتشار می‌یابند؛ این فرایند، اساس تشکیل پرتو لیزر است. درنهایت پرتو لیزرِ تولیدشده، پرتویی تک‌رنگ، همدوس، با واگرایی بسیار کم و در عین حال با شدت بالا است که این خصوصیات در نور طبیعی وجود ندارد.

اجزای تشکیل‌دهنده لیزر:

ماده فعال، ماده‌ای است که بعد از برانگیخته شدن از خود، فوتون ساطع می‌کند؛ کاواک، محفظه‌ای است که ماده فعال در آن قرار می‌گیرد. دو آینه در انتها و ابتدای این محفظه به‌صورت موازی وجود دارد که روند موازی‌سازی و تهییج را فعال می‌کند. منبع تغذیه، نقش تأمین انرژی لازم جهت عمل تحریک و ایجاد برانگیختگی در اتم‌ها و یا یون‌های تشکیل‌دهنده محیط فعال را بر عهده دارد.

تقسیم‌بندی لیزرها:

الف) تقسیم‌بندی بر اساس توان:

لیزرهای پرتوان، گرم یا سخت: لیزرهایی هستند که با افزایش انرژی جنبشی در بافت و ایجاد حرارت، در درمان ، تأثیرگذار هستند. نکروز، کربنیزاسیون، تبخیر، کواگولاسیون یا انعقاد و دناتوره شدن پروتئینی که درنهایت برش را به وجود می‌آورد، از نتایج این لیزرهامی باشد. توان این دسته بالای 5/0 وات است. کاربرد این دسته از لیزرها بیش‌تر در جراحی‌ها و امور زیبایی و پوست است که در آن به برش و تخریب در بافت نیاز است.

لیزرهای با توان متوسط: لیزرهایی که بدون ایجاد حرارت بسیار بالا، اثر درمانی خود را می‌گذارند و در بافت، اثر تحریک نوری ایجاد می‌کنند. این دسته از لیزرها، امروزه در بسیاری از موارد، جایگزین لیزرهای کم‌توان شده‌اند؛ چراکه سرعت اثر درمانی را افزایش و طول زمان درمان را کاهش می‌دهند. توان این دسته 500 – 250 میلی‌وات است.

لیزرهای کم‌توان، سرد یا نرم: لیزرهایی هستند که بر روی بافت اثر حرارتی نمی‌گذارند و با تحریک نوری بر روی سلول، واکنش‌های نوری را در بافت به دنبال دارند که به آنPhotobiostimulation  گفته می‌شود. توان این لیزرها معمولاً کمتر از 250 میلی وات است.

ب) تقسیم‌بندی بر اساس واکنش‌های بافتی:

واکنش‌های تخریبی، اساس کار لیزرهای پرتوان بوده و با توان بالای 5/0 وات و افزایش انرژی جنبشی در بافت اثری حرارتی ایجاد می‌کند؛ این توان ممکن است حتی به حد 800 درجه سانتی‌گراد برسد. واکنش تخریبی، دناتوراسیون پروتئین‌ها، انعقاد، تبخیر، کربونیزاسیون و برش را موجب می‌شود. این لیزرها، در جراحی کاربرد داشته و به لیزرهای گرم نیز معروف هستند.

واکنش‌های خنثی، اساس لیزرهای تشخیصی هستند؛ طی این واکنش‌ها، بافت تغییری نمی‌کند، اما از میزان نور برگشتی یا نور عبور کرده از بافت، برای کارهای تشخیصی استفاده می‌شود؛ مانند لیزرهای تشخیصی در دندانپزشکی که برای اندازه‌گیری ناحیه پوسیدگی دندان به کار می‌روند.

واکنش‌های فتوشیمیایی، اساس کار لیزرهای کم‌توان هستند؛ این دسته از لیزرها، واکنش فتوشیمیایی ایجاد کرده و بدون به وجود آوردن اثر حرارتی در بافت، تأثیرگذار هستند.

البته تقسیم‌بندی‌های دیگری نیز وجود دارد؛ مانند تقسیم‌بندی بر اساس طول‌موج مانند محدوده ماوراءبنفش، نور مرئی، نور مادون‌قرمز نزدیک و دور یا تقسیم‌بندی بر اساس ماده مولد، مانند لیزر هلیوم ، نئون ، کربن دی‌اکسید (لیزرهای گازی)، لیزر یاقوت (لیزرهای جامد) و لیزرهای نیمه‌رسانا مانند لیزر گالیوم ارسناید.

موارد کاربرد (اندیکاسیون‌های) لیزر درمانی:

لیزر درمانی در بیماری­های زیر کاربرد دارد:

بیماری‌های عضلانی اسکلتی: آرتروز، دیسکوپاتی‌ها، کندریت‌ها، کشیدگی تاندون‌ها، تاندونیت، استئومیلیت، آرتریت روماتوئید و...؛

بیماری‌های قلب و عروق: فشارخون، بیماری‌های ایسکمیک قلبی، واریس، لنف ادم، ترومبوفلبیت‌ها، آنژیوپاتی‌ها و...؛

بیماری‌های ریوی: آسم، برونشیت، برونکوپنومونی، آمپیم، پلوریت و...؛

بیماری‌های غددی: دیابت، افزایش چربی، اسید اوریک، چاقی و...؛

بیماری‌های مربوط به گوش، حلق و بینی: آلرژی، سینوزیت، عفونت گوش و گلو، لارنژیت، وِز وِز گوش، آفت دهانی، تب‌خال، زبان جغرافیایی و...؛

بیماری‌های زنان: دردهای مزمن لگن، آندومتریوز، زخم‌های واژینال، دردهای قاعدگی، سردمزاجی، ناباروری و...؛

جراحی: سرعت بخشیدن به ترمیم زخم، سوختگی، کلوئید، درد بعد از جراحی، بازگشت سریع فعالیت ارگان‌ها بعد از جراحی، کاهش التهاب و عفونت، افزایش عمر پیوندهای پوستی و...؛

بیماری‌های گوارشی: زخم‌های گوارشی، گاستریت، کولیت، پانکرانیت، هپاتیت، بواسیر و...؛

بیماری‌های پوستی: آکنه، اگزما، آلوپسی، کهیر، ویتیلیگو، پسوریازیس، استریا، روشن‌سازی و جوان‌سازی پوست و...؛

بیماری‌های کلیوی: پیلونفریت، سیستیت، اورتریت، پروستاتیت و...؛

بیماری‌های عصبی: رادیکولوپاتی‌ها، نوروپاتی‌ها، ترمیم عصب، میوپاتی‌ها، میگرن، سندرم کانال کارپ و... .

موارد منع کاربرد (کنتراندیکاسیون‌های) لیزر درمانی:

موارد زیر از جمله مواردی است که به­کارگیری لیزر ممنوع است:

تومورهای بدخیم و سرطانی، تومورهای خوش‌خیم با احتمال بدخیم شدن، در بارداری به‌خصوص در 3 ماهه اول، کار با لیزر توسط افراد ناآشنا و بی‌تجربه و حساسیت به نور، نظیر لوپوس.

موارد احتیاط:

موارد زیر از جمله مواردی است که باید لیزر با احتیاط به کار گرفته شود:

تابش بر خط رشد در اطفال، تابش روی غددی مانند تیروئید، تخمدان، بیضه و...، تابش در افرادی که در آن‌ها ناراحتی‌هایی مربوط به قلب، کلیه، کبد، ریه و صرع مشاهده شده است.

در پایان، نکته قابل‌توجه این است ‌که اثرات لیزر درمانی، ناگهانی نبوده و با وارد کردن مقدار انرژی مشخصی به بافت، نتایج آن به دست می‌آید. لیزر باید با توالی خاصی وارد بدن گردد تا به‌تدریج آثار آن در بدن مشاهده شود و این کار، بدون داشتن دانش کافی ممکن نخواهد شد؛ چراکه اگر مقدار انرژی واردشده کمتر از مقدار موردنظر باشد، هیچ تأثیر مثبتی بر بافت نخواهد داشت و اگر بیش‌تر باشد، اثر مهاری پیدا می‌کند.

سخن آخر این‌که همیشه در افکار عمومی، استفاده از لیزر با این پرسش همراه بوده که آیا انرژی لیزر سرطان‌زا است یا خیر؟ جواب این پرسش را انجمن جهانی لیزر، با استناد به مطالعات گسترده، منفی اعلام کرده است؛ یعنی هیچ‌گونه تغییرات جهشی در سلول، توسط نور قرمز و مادون‌قرمز در محدوده انرژی لیزرهای کم‌توان دیده نشده است؛ به عبارتی دیگر لیزر سرد با میزان اثرگذاری متعادل، نمی‌تواند اثرات سرطان‌زایی به همراه داشته باشد.

دکتر رامین راه انجام 

متخصص پوست مو و لیزر درمانی 

مدرس و محقق لیزر پزشکی 

نظر دادن

درباره ما

در عصری که با انفجار اطلاعات مواجه هستیم و دهکده جهانی را پشت سر گذاشته و «رسانه خود پیام» محسوب می شود با توجه به این بینش، هولدینگ بهبد بر آن شد تا برای حضور قدرتمند و تاثیر گذاری در دنیای پیرامونی خود با استفاده از رسانه و ابزارهای نظیر ماهنامه، تارنما و دنیای مجازی اعلام حضور داشته باشد. بدون شک یکی از مباحث مهم در ارتباطات، افکار عمومی و تاثیر بر آن می باشد...

بیشتر بخوانید

اطلاعات تماس

We use cookies to improve our website. By continuing to use this website, you are giving consent to cookies being used. More details…